Depresja często kojarzy się ze smutkiem, brakiem energii, wycofaniem i utratą zainteresowania tym, co wcześniej sprawiało przyjemność. To rzeczywiste objawy, ale nie zawsze wyjaśniają, jak dana osoba przeżywa swoje trudności i skąd bierze się jej cierpienie.
W podejściu psychodynamicznym jednym ze sposobów rozumienia depresji jest przyjrzenie się doświadczeniu straty, trudnym emocjom i gniewowi, który bywa kierowany przeciwko sobie. Nie jest to wyjaśnienie każdego przypadku. Depresja ma złożone podłoże, a indywidualne rozpoznanie i dobór pomocy wymagają rozmowy ze specjalistą.
Depresja jako doświadczenie straty
Strata nie zawsze oznacza śmierć bliskiej osoby. Może wiązać się z rozstaniem, pogorszeniem zdrowia, utratą pracy, ale również z rozczarowaniem, zawiedzionym zaufaniem lub poczuciem, że życie potoczyło się inaczej, niż oczekiwaliśmy. Niektóre straty trudno nawet nazwać.
W perspektywie psychodynamicznej ważne jest nie tylko samo wydarzenie, lecz także znaczenie, jakie ma ono dla danej osoby. Obecna sytuacja może przywołać wcześniejsze doświadczenia odrzucenia, samotności lub niespełnionych potrzeb emocjonalnych.
Utrata bliskiej relacji
Rozstanie, śmierć bliskiej osoby czy rozlużnienie ważnej więzi mogą oznaczać utratę poczucia bliskości, wsparcia i bezpieczeństwa. Uczucia związane z taką zmianą bywają złożone i nie zawsze pojawiają się od razu.
Utrata stabilności i dotychczasowej roli
Choroba, zmiana pracy czy istotna zmiana w rodzinie mogą zachwiać obrazem siebie. Człowiek może odczuwać, że przestał być osobą, którą znał, lub utracił wpływ na własne życie.
Utrata nadziei i wyobrażeń o sobie
Niektóre osoby przeżywają stratę, której nie widać z zewnątrz. Może to być rozpad ważnego marzenia, utrata wiary w przyszłość albo trudne odkrycie, że nie da się spełnić wszystkich oczekiwań wobec siebie.
Doświadczenie straty może towarzyszyć depresji, ale samo w sobie nie oznacza zaburzenia. Znaczenie mają też objawy, ich nasilenie, czas trwania i wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Gniew, który trudno wyrazić
Gniew nie zawsze wygląda jak otwarty konflikt. Bywa przeżywany w ciszy, jako napięcie, rozżalenie, poczucie krzywdy lub rozczarowanie. Niektórym osobom trudno przyznać przed samymi sobą, że czują złość, zwłaszcza wobec kogoś, kogo kochają lub od kogo zależą.
W historii życia mogą pojawiać się doświadczenia, w których okazywanie sprzeciwu budziło lęk przed odrzuceniem. Jeśli przez lata ważniejsze było bycie grzecznym, spokojnym i dostosowanym do innych, rozpoznawanie własnej złości mogło stać się trudne.
Jedna z psychodynamicznych hipotez mówi, że nieprzeżyty lub niewyrażony gniew może w niektórych sytuacjach przyjmować postać oskarżeń kierowanych do siebie. Zamiast zauważyć, że coś było bolesne czy niesprawiedliwe, osoba zaczyna przypisywać sobie całą winę.
Warto wiedzieć. Nie każda osoba w depresji odczuwa ukrytą złość i nie każde tłumienie emocji prowadzi do depresji. To jeden z możliwych sposobów rozumienia przeżyć, który można ostrożnie badać podczas psychoterapii.
Surowy wewnętrzny krytyk i obwinianie siebie
W depresji samokrytyczne myśli potrafią stać się bardzo dotkliwe. Drobne niepowodzenie bywa odbierane jako dowód braku wartości, zmęczenie jako lenistwo, a potrzeba odpoczynku jako osobista słabość. Osoba może stawiać sobie wymagania, których nigdy nie postawiłaby bliskim.
Psychodynamiczne rozumienie tego zjawiska zwraca uwagę na możliwe związki z wcześniejszymi relacjami. Głos wewnętrznego krytyka czasami przypomina surowe oceny lub oczekiwania, które człowiek słyszał przez lata. Stopniowo mogą one stać się elementem jego sposobu myślenia o sobie.
W pracy terapeutycznej chodzi o zauważenie tych wzorców i zrozumienie, w jakich sytuacjach się nasilają. Nie sprowadza się to do powtarzania pozytywnych haseł. Ważniejsza jest możliwość stopniowego budowania bardziej realistycznego i mniej karzącego stosunku do siebie.
O tym, jak w psychoterapii rozumie się utrwalone schematy emocjonalne i relacyjne, przeczytasz także w artykule o psychoterapii psychodynamicznej i metodzie TFP.
Depresja a żałoba. Co je różni?
Żałoba jest naturalną odpowiedzią na stratę. Może przynosić smutek, tęsknotę, złość, poczucie pustki i zmęczenie. Uczucia te nie muszą przebiegać według jednego schematu i mogą powracać falami.
Depresja jest zaburzeniem, w którym obniżony nastrój lub utrata przyjemności mogą utrzymywać się przez dłuższy czas i istotnie utrudniać codzienne funkcjonowanie. Czasem towarzyszą jej nasilone poczucie bezwartościowości, trudności ze snem, koncentracją, jedzeniem lub myśli rezygnacyjne. Żałoba i depresja mogą także współwystępować.
W gabinecie warto zatem przyjrzeć się nie tylko wydarzeniu, po którym pojawiły się trudności, ale również ich intensywności, przebiegowi i wpływowi na życie. Sam fakt przeżywania straty nie wystarcza do rozpoznania depresji.
Ważne rozróżnienie. Nie ma obowiązku przeżywania żałoby w określony sposób ani w wyznaczonym czasie. Jeśli jednak cierpienie staje się przytłaczające, pojawiają się objawy depresyjne lub trudno zadbać o podstawowe potrzeby, warto skorzystać z profesjonalnej oceny.
Gdy trudno rozpoznawać i wyrażać własne potrzeby
Niektóre osoby przez długi czas skupiają się przede wszystkim na oczekiwaniach innych. Starają się nie sprawiać kłopotu, unikać konfliktów, opiekować się bliskimi i pozostawać silne nawet wtedy, gdy same potrzebują wsparcia.
Taki sposób funkcjonowania może wiązać się z przeciążeniem, trudnością w stawianiu granic i poczuciem, że własne uczucia są mniej ważne. W procesie psychoterapii można przyglądać się temu, skąd biorą się te przekonania i co utrudnia mówienie o potrzebach bez poczucia winy.
Rozpoznanie smutku, żalu, gniewu czy rozczarowania nie oznacza, że trzeba je natychmiast okazywać innym. Pierwszym krokiem bywa samo zauważenie, czego się doświadcza i jakie znaczenie mają te emocje.
Jak psychoterapia może pomagać osobie z depresją?
Psychoterapia umożliwia rozmowę o objawach oraz o sytuacjach i relacjach, które mogą być z nimi związane. W podejściu psychodynamicznym szczególną uwagę poświęca się przeżywaniu emocji, powtarzającym się wzorcom w relacjach oraz sposobowi traktowania samego siebie.
Nie ma jednego przebiegu terapii odpowiedniego dla wszystkich. Pierwsze spotkania pomagają ustalić potrzeby, cele oraz formę wsparcia.
Rozmowa o obecnych trudnościach
Specjalista pyta o samopoczucie, czas trwania objawów, sen, codzienne funkcjonowanie, dotychczasową pomoc i ważne wydarzenia. Pierwsze spotkanie nie wymaga gotowej diagnozy ani szczegółowego opowiadania całej historii życia.
Stopniowe rozumienie emocji i relacji
W toku terapii można przyglądać się temu, jak przeżywana jest strata, skąd bierze się surowa samokrytyka i dlaczego tak trudno mówić o złości lub potrzebach. Tempo pracy powinno uwzględniać sytuację i możliwości pacjenta.
Dobór dalszego leczenia i wsparcia
W zależności od nasilenia objawów pomoc może obejmować psychoterapię, konsultację psychiatryczną i leczenie farmakologiczne. O doborze leczenia decyduje indywidualna ocena, a w razie potrzeby równolegle współpracują różni specjaliści.
Jeśli chcesz dowiedzieć się, czego spodziewać się na początku, przeczytaj poradnik pierwsza wizyta u psychoterapeuty. Możesz również sprawdzić, jak wygląda psychoterapia dorosłych w KANWIE w Sosnowcu.
Więcej o rozpoznawaniu i leczeniu depresji można znależć w informacjach Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).
Kiedy warto szukać pomocy specjalisty?
Warto porozmawiać z psychologiem lub lekarzem, jeśli przez dłuższy czas zauważasz zmianę samopoczucia, która utrudnia pracę, naukę, odpoczynek albo kontakt z bliskimi. Powodem zgłoszenia może być między innymi:
- utrzymujący się smutek, drażliwość, pustka lub poczucie beznadziei,
- utrata zainteresowań i przyjemności z codziennych aktywności,
- wyrażne zmęczenie i trudności w wykonywaniu zwykłych obowiązków,
- zmiany snu, apetytu lub zdolności koncentracji,
- nasilone poczucie winy, bezwartościowości albo wycofanie społeczne,
- myśli rezygnacyjne lub myśli o odebraniu sobie życia.
Nie trzeba czekać, aż objawy staną się bardzo nasilone. Rozmowa z psychologiem w Sosnowcu może pomóc uporządkować trudności i określić kolejne kroki. W razie potrzeby specjalista może zalecić konsultację lekarską lub psychiatryczną.
Jeśli potrzebna jest pilna pomoc. Gdy pojawia się bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, dzwoń pod 112 albo zgłoś się na najbliższy SOR. Osoby dorosłe w kryzysie psychicznym mogą także skorzystać z bezpłatnego, całodobowego Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222. Zwykła rezerwacja wizyty nie zastępuje pomocy w nagłej sytuacji.
Najczęstsze pytania o depresję, stratę i gniew
Czy depresja zawsze jest skutkiem straty?
Nie. Do rozwoju depresji mogą przyczyniać się czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne. Doświadczenie straty może mieć znaczenie dla części osób, ale nie wyjaśnia wszystkich przypadków.
Czy tłumiony gniew oznacza, że mam depresję?
Nie. Trudność w wyrażaniu złości sama w sobie nie jest rozpoznaniem depresji. W psychoterapii może być ważnym tematem, jeśli wiąże się z cierpieniem, samokrytyką lub trudnościami w relacjach.
Czy żałoba i depresja to to samo?
Nie. Żałoba jest naturalną reakcją na stratę. Depresja to zaburzenie wymagające odpowiedniej oceny. Oba doświadczenia mogą się jednak nakładać, dlatego przy nasilonych objawach warto skonsultować się ze specjalistą.
Czy psychoterapia wystarczy w leczeniu depresji?
To zależy od nasilenia objawów i sytuacji konkretnej osoby. Psychoterapia jest jedną z uznanych form leczenia, a w niektórych przypadkach potrzebna jest również konsultacja psychiatryczna i farmakoterapia.
Czy mogę umówić konsultację bez wcześniejszej diagnozy?
Tak. Nie musisz znać rozpoznania przed pierwszym spotkaniem. Konsultacja pomaga omówić obecne trudności i ustalić, czy odpowiedni będzie kontakt z psychologiem, psychoterapeutą, psychiatrą czy innym specjalistą.
Depresja, strata i gniew. Co warto zapamiętać?
Perspektywa psychodynamiczna pozwala przyjrzeć się depresji również przez pryzmat relacji, strat, surowej samokrytyki i emocji, na które trudno sobie pozwolić. Dla niektórych osób takie rozumienie staje się ważną częścią pracy nad sobą.
Depresji nie można jednak sprowadzać do niewyrażonego gniewu ani do jednego wydarzenia. Objawy wymagają uważnej oceny, a sposób leczenia powinien odpowiadać potrzebom konkretnej osoby. Pomoc jest dostępna i nie trzeba pozostawać ze swoimi trudnościami samemu.
Wsparcie psychologiczne i psychoterapia w KANWIE w Sosnowcu
W Centrum Pomocy Psychologicznej i Psychoterapii KANWA możesz skorzystać z konsultacji psychologicznej oraz psychoterapii indywidualnej dla dorosłych. Wśród stosowanych podejść jest psychoterapia psychodynamiczna. Podczas pierwszego spotkania można omówić samopoczucie, zgłaszane trudności i możliwe kierunki pomocy.

