Rozważasz rozpoczęcie psychoterapii i zastanawiasz się, czym różnią się poszczególne podejścia? Nazwy metod mogą brzmieć specjalistycznie, ale za każdą z nich kryje się konkretny sposób rozumienia trudności i prowadzenia rozmowy.
Psychoterapia psychodynamiczna pomaga przyjrzeć się emocjom, relacjom i powracającym schematom zachowania. TFP, czyli psychoterapia skoncentrowana na przeniesieniu, jest bardziej ustrukturyzowaną metodą wywodzącą się z tej tradycji. Wyjaśniamy, na czym polega, komu może służyć i jak wygląda praca terapeutyczna.
Czym jest psychoterapia psychodynamiczna?
W podejściu psychodynamicznym przyglądamy się temu, jak wcześniejsze doświadczenia i mniej uświadamiane procesy psychiczne mogą wpływać na dzisiejsze przeżycia. Czasem wchodzimy w podobne konflikty, mimo że zmieniają się osoby i okoliczności. Innym razem reagujemy bardzo silnie, choć trudno nam wyjaśnić dlaczego.
Podczas spotkań terapeuta pomaga łączyć aktualne trudności z emocjami, ważnymi relacjami oraz sposobami radzenia sobie z napięciem. Mogą pojawić się pytania o lęk przed bliskością, poczucie odrzucenia, samoocenę czy potrzebę kontrolowania sytuacji. Nie chodzi o szukanie winnych w przeszłości, lecz o lepsze rozumienie tego, co powtarza się obecnie.
Istotne są także mechanizmy obronne, czyli sposoby chronienia się przed trudnymi uczuciami. Należą do nich na przykład wycofanie, zaprzeczanie albo przypisywanie innym wyłącznie dobrych lub złych cech. Gdy pacjent zaczyna dostrzegać te reakcje, zyskuje większą możliwość świadomego wyboru, jak chce postąpić.
O tym, jak doświadczenia relacyjne mogą wpływać na obniżony nastrój, przeczytasz także w naszym artykule o psychodynamicznym rozumieniu depresji.
Jeśli chcesz poznać możliwości rozpoczęcia takiej pracy, zajrzyj na stronę psychoterapii dorosłych w KANWIE w Sosnowcu.
TFP jako metoda psychoterapii psychodynamicznej
Skrót TFP pochodzi od angielskiej nazwy Transference-Focused Psychotherapy. Po polsku mówimy o psychoterapii skoncentrowanej na przeniesieniu. Metodę rozwijali Otto Kernberg i jego współpracownicy na gruncie psychodynamicznej teorii relacji z obiektem.
TFP opracowano przede wszystkim z myślą o osobach, które doświadczają głębszych i utrwalonych trudności w obszarze osobowości, tożsamości oraz relacji. Wyróżnia ją jasno określona struktura spotkań i szczególna uwaga poświęcana kontaktowi pomiędzy pacjentem a terapeutą.
Czym jest przeniesienie? To sytuacja, w której wcześniejsze doświadczenia relacyjne wpływają na to, jak odczuwamy i interpretujemy zachowanie osoby, z którą jesteśmy teraz w kontakcie. W terapii te reakcje mogą pojawiać się wobec psychoterapeuty. Przyglądanie się im pomaga rozpoznawać powtarzalne schematy również poza gabinetem.
Nie oznacza to, że terapeuta ocenia każdą reakcję pacjenta lub szuka ukrytego znaczenia w każdym zdaniu. Ważna jest wspólna, uważna obserwacja tego, co dzieje się w relacji, oraz próba nazwania emocji, które wcześniej trudno było uporządkować.
Co wyróżnia metodę TFP?
TFP łączy psychodynamiczne rozumienie człowieka z określonymi zasadami prowadzenia terapii. Trzy obszary są w tej pracy szczególnie istotne.
Relacja z psychoterapeutą jako źródło zrozumienia
W codziennych kontaktach łatwo przeoczyć moment, w którym neutralne słowa zaczynamy odbierać jako krytykę lub odrzucenie. Podobne napięcia mogą ujawnić się podczas sesji. Terapeuta pomaga je zauważyć i wspólnie zastanowić się, skąd bierze się takie odczucie.
Celem nie jest ocenianie pacjenta, ale stopniowe rozumienie, jak powstają jego emocjonalne reakcje i jakie znaczenie mają dla bliskich relacji.
Bardziej spójny obraz siebie i innych
Niektórym osobom trudno pogodzić różne, czasem sprzeczne odczucia wobec siebie lub bliskich. Ktoś, kto przed chwilą wydawał się niezawodny, po konflikcie może zostać odebrany jako całkowicie zły. Podobne skrajności mogą dotyczyć własnej wartości.
Jednym z celów TFP jest rozwijanie zdolności dostrzegania różnych stron tej samej osoby i sytuacji. Może to sprzyjać stabilniejszemu poczuciu tożsamości oraz relacjom, w których łatwiej pomieścić rozczarowanie czy różnicę zdań.
Wyraźne ramy i zasady współpracy
Przed rozpoczęciem właściwej terapii omawia się cele, częstotliwość spotkań, zasady kontaktu i postępowanie w trudnych sytuacjach. Taki kontrakt terapeutyczny pomaga obu stronom wiedzieć, czego mogą się spodziewać.
Jasne ustalenia mają szczególne znaczenie wtedy, gdy pacjent doświadcza intensywnych emocji, silnych impulsów lub niestabilności w relacjach.
Dla kogo psychoterapia TFP może być pomocna?
TFP bywa rozważana u osób z zaburzeniami osobowości, w szczególności z zaburzeniem osobowości borderline, a także w niektórych innych złożonych trudnościach dotyczących funkcjonowania osobowości. O przydatności konkretnej metody nie przesądza jednak sam opis objawów przeczytany w internecie.
Do tematów, które mogą pojawiać się podczas konsultacji, należą:
- bardzo intensywne emocje i trudności z ich regulowaniem,
- częste konflikty i powtarzające się rozczarowania w relacjach,
- silny lęk przed odrzuceniem albo utratą bliskości,
- duże wahania samooceny i trudność w określeniu własnych potrzeb,
- gwałtowne przechodzenie od idealizowania drugiej osoby do rozczarowania nią,
- impulsywne reakcje utrudniające codzienne funkcjonowanie,
- poczucie pustki lub niepewność co do własnej tożsamości.
Takie doświadczenia mogą mieć różne przyczyny. Dlatego wybór terapii powinien poprzedzać indywidualny wywiad i ocena potrzeb. Dla części osób odpowiedniejsza będzie inna forma psychoterapii lub połączenie kilku rodzajów pomocy.
Więcej o rozpoznawaniu utrwalonych sposobów funkcjonowania piszemy w poradniku badanie osobowości: co może powiedzieć o nas psychologia?.
Jeżeli na razie trudno Ci nazwać źródło problemu, możesz rozpocząć od konsultacji psychologicznej w Sosnowcu.
Skuteczność TFP. Co mówią badania?
Psychoterapia skoncentrowana na przeniesieniu była oceniana w badaniach klinicznych, zwłaszcza w odniesieniu do osób z zaburzeniem osobowości borderline. Wyniki wskazują, że u części pacjentów może sprzyjać poprawie funkcjonowania w relacjach, lepszemu rozumieniu stanów emocjonalnych i zmianom w obszarze osobowości.
Badania nie oznaczają jednak, że TFP jest najlepszym wyborem dla każdego. Znaczenie mają między innymi rodzaj i nasilenie trudności, bezpieczeństwo pacjenta, doświadczenie terapeuty oraz możliwość systematycznego uczestniczenia w spotkaniach.
Warto odróżniać poprawę pojedynczych objawów od długofalowej zmiany sposobu postrzegania siebie i innych. TFP jest ukierunkowana także na ten drugi obszar. Więcej o zapleczu badawczym metody można przeczytać w przeglądzie badań nad TFP opublikowanym w czasopiśmie naukowym.
Jak wygląda proces psychoterapii psychodynamicznej i TFP?
To praca oparta na regularnych rozmowach i stopniowym budowaniu rozumienia własnych doświadczeń. Jej tempo i przebieg są ustalane indywidualnie. Nie istnieje jeden identyczny scenariusz dla wszystkich pacjentów.
Pierwsze konsultacje
Na początku terapeuta pyta o powód zgłoszenia, ważne relacje, wcześniejsze doświadczenia, objawy oraz oczekiwania wobec leczenia. Te spotkania pomagają określić, jaki sposób pracy będzie odpowiedni. Więcej o tym etapie przeczytasz w artykule pierwsza wizyta u psychoterapeuty.
Ustalenie celów i zasad terapii
Pacjent i terapeuta omawiają, nad czym będą pracować, jak często się spotykają i jakie zasady pomagają zachować ciągłość procesu. W TFP znaczenie tych ram jest szczególnie duże.
Rozpoznawanie powtarzających się schematów
W toku spotkań można zauważyć, kiedy pojawia się potrzeba wycofania, silna złość, lęk przed odrzuceniem lub nagła zmiana oceny drugiej osoby. Ważna jest refleksja nad tym, co dzieje się zarówno w codziennym życiu, jak i w relacji terapeutycznej.
Psychoterapia może poruszać bolesne obszary, dlatego duże znaczenie mają wzajemny szacunek, odpowiednie przygotowanie specjalisty i możliwość otwartego omawiania trudności pojawiających się w procesie.
Najczęstsze pytania o psychoterapię psychodynamiczną i TFP
Czy TFP i psychoterapia psychodynamiczna to to samo?
Nie całkiem. TFP wywodzi się z podejścia psychodynamicznego, ale jest określoną, bardziej ustrukturyzowaną metodą z własnymi zasadami i techniką pracy. Nie każda terapia psychodynamiczna jest prowadzona w modelu TFP.
Czy TFP jest przeznaczona wyłącznie dla osób z borderline?
TFP rozwijano przede wszystkim z myślą o leczeniu zaburzeń osobowości, zwłaszcza borderline. Jej zastosowanie może być szersze, lecz o doborze metody decyduje indywidualna konsultacja i odpowiednie kwalifikacje terapeuty.
Ile trwa psychoterapia psychodynamiczna?
Nie ma jednego terminu zakończenia właściwego dla wszystkich. Czas terapii zależy od celów, charakteru trudności, ustalonego sposobu pracy i przebiegu procesu. Warto omówić oczekiwaną częstotliwość oraz ramy czasowe podczas konsultacji.
Czy muszę wybrać nurt przed pierwszą wizytą?
Nie. Pierwsze spotkanie może pomóc ustalić, jakiego wsparcia potrzebujesz i czy dany sposób psychoterapii będzie odpowiedni. Nie musisz podejmować tej decyzji wyłącznie na podstawie opisu metody.
Psychoterapia psychodynamiczna i TFP. Co warto zapamiętać?
W psychoterapii psychodynamicznej ważne jest rozumienie emocji, doświadczeń i schematów, które mogą wpływać na nasze obecne życie. TFP korzysta z tych założeń, a jednocześnie bardziej szczegółowo organizuje pracę wokół relacji terapeutycznej, obrazu siebie i innych oraz jasnych zasad współpracy.
Najważniejsze jest dopasowanie pomocy do konkretnej osoby. Dobrze przeprowadzona konsultacja może pomóc ustalić, czy odpowiednia będzie psychoterapia psychodynamiczna, TFP czy inna forma wsparcia.
Psychoterapia psychodynamiczna w KANWIE w Sosnowcu
W KANWIE możesz skorzystać z konsultacji i psychoterapii indywidualnej osób dorosłych, między innymi w nurcie psychodynamicznym. Pierwsze spotkanie służy poznaniu Twojej sytuacji i omówieniu możliwych kierunków dalszej pracy. Zakres dostępnych metod warto potwierdzić bezpośrednio ze specjalistą.
